ຮູ້ຈັກກັບ ວົງແຫວນກິບເປີ Kuiper Belt

ວົງແຫວນ ກິບເປີ ແມ່ນຫຍັງ? What is the Kuiper Belt? 

ເປັນ­ທີ່ແນ່ນອນວ່າ ວົງແຫວນ­ອຸກາບາດ Asteroid belt ແລະ­ວົງແຫວນ ກິບເປີ Kuiper belt ນັ້ນ­ບໍ່ແມ່ນ­ອັນ­ດຽວກັນ(ສັງເກດ­ຮູບ­ລຸ່ມ­ສຸດ). ວົງແຫວນ­ອຸກາບາດ ເປັນ­ວົງແຫວນ­ຢູ່ລະ­ຫວ່າງ­ກາງ­ຂອງ­ດາວອັງ­ຄານ ແລະ­ດາວພະ­ຫັດ ສ່ວນ­ວົງແຫວນ ກິບເປີນັ້ນ ຢູ່­ຖັດ­ຈາກ ວົງໂຄຈອນ­ຂອງ­ດາວເກດ. 
ວົງແຫວນ ກິບເປີ ບາງເທື່ອກໍຮ້ອງວ່າ ກິບເປີ-ເອດ­ຊີເວີກ Kuiper-Edgeworth Belt) ມັນເປັນ­ວົງແຖບ­ທີ່­ຢູ່ຂອບ­ນອກ­ຂອງ ລະ­ບົບ ຕາເວັນ ຊຶ່ງປະ­ມານວ່າມັນ​ມີ​ຄວາມ​ກ້­ວາງ​​ໄກ­ຮອດ 20 ຫົວໜ່ວຍ­ດາ­ຣາ­ສາດ (AU) 1 AU=150.000.000km. ວົງ​ແຫວນ​ດັ່ງກ່າວ​ບັນ­ຈຸ​ວັດ­ຖຸ​ຂະ­ໜາດ​ນ້ອຍ­ຊຶ່ງ​ສ່ວນ​ຫຼາຍ​ເປັນ​ພວກ​ນໍ້າ​ກ້ອນ. ບັນ­ດາ​ນໍ້າ ກ້ອນ​ເຫຼົ່ານີ້ ​ແຂງ​ກະ­ດ້າງ ​ແລະ­​ລະ­​ເຫີ​ຍ­ຕົວ​ເປັນ​ຈໍາ­ພວກ​ອາຍ​ນໍ້າ, ອາຍ​ເມ​ຕານ, ອາຍ​ອໍາ​ໂມ​ເນັຍ ​ແລະ­​ ອາຍ​ໄນ​ໂຕຣ​ເຈັນ. ວົງ​ແຫວນ​ກິບ​ເປີ​ເປັນ​ທີ່­ຢູ່​ຂອງ​ຈໍາ­ພວກ​ດາວ​ເຄາະ­ນ້ອຍ ຫຼື ດາວ​ເຄາະ­​ແຈ້​ທັງ­ຫຼາຍ​ເຊັ່ນ​ດາວ​ຍົມ Pluto, ດາວ​ໂຮ​ເມັຍ Haumea, ດາວ​ເມັກ​ເມັກ Makemake ດັ່ງ­ນີ້​ເປັນ­ຕົ້ນ. 


ວົງ​ແຫວນ​ກິບ​ເປີ ຮ້ອງ​ຊື່​ໃຫ້​ຕາມ​ຊື່​ຂອງ​ນັກ​ດາ­ຣາ­ສາດ ກີຣາດ ກິບ​ເປີ Gerard Kuiper ຜູ້​ຊຶ່ງ​ເປັນ​ຜູ້​ວາງ​ທິດ​ສະ­​ດີ​ກ່ຽວ​ກັບ​ການ​ເກີດ​ມີ​ວັດ­ຖຸ​ໃນ​ວົງ​ແຖບ​ທີ່­ຢູ່​ນອກ​ລະ­ບົບ​ຕາ​ເວັນ ​ແລະ­​ທ່ານ ​ເກນ​ເນ​ດ ​ເອດ­ຊີ​ເວີກ Kenneth Edgeworth ຜູ້​​ເຊິ່ງ​ມີ​ຄວາມ​ຄິດ​ວ່າ ນອກ​ລະ­ບົບ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ໄປ​ມີ​ວັດ­ຖຸ​ຂະ­ໜາດ​ນ້ອຍ​ຈໍານວນ​ຫຼວງ­ຫຼາຍ ຊຶ່ງ​ວັດ­ຖຸ​ຂະ­ ໜາດ​ນ້ອຍ­ດັ່ງກ່າວ​ນັ້ນ​ແມ່ນ​ສິ່ງ​ເສດ​ເຫຼືອຈາກ​ການ​ເກີດ​ຕາ​ເວັນ ​ແລະ­​ດາວ​ເຄາະ­. ພື້ນ­ທີ່​ຫ້ວງ​ອະ­ວະ­ກາດ​ແຫ່ງ​ນີ້­ມີ​ຄວາມ­ໜາວ​ເຢັນຢ່າງ​ພຽງ­ພໍ​ທີ່​ຈະ­​ເຮັດ​ໃຫ້​ເກີດ​ມີ​ການລະ­​ເຫີ​ດ ອາຍ​ເກີດ​ຂຶ້ນ­ຫຼາຍກ­ວ່າ​ ບໍລິ​ເວນ​ພື້ນ­ທີ່ໆ­​ຢູ່​ມໍ່​ກັບ​ຕາ​ເວັນ. 

ທີ່​ຕັ້ງ­ຂອງ​ວົງ​ແຫວນ​ກິບ​ເປີ. 
ວົງ​ແຫວນ​ກິບ​ເປີ ຍືດ­ຍາວ​ອອກ​ໄປ​ຈາກ​ວົງ​ຈອນ​ຂອງ​ດາວ​ເກດ Neptune ມັນ​ຫ່າງ​ຈາກ​ຕາ​ເວັນ​ໄປປະ­ມານ30-55 ຫົວໜ່ວຍ​ດາ­ຣາ­ສາດ(AU=astronomical units)​. ບັນ­ດາ​ວັດ­ຖຸ​ຕ່າງໆ­​ໃນ​ແຖບ​ວົງ​ແຫວນ​ນີ້ ກະ­ຈາຍ​ກັນ​ຢູ່​ໂດຍ­ກວມ​ເອົາ​ໄປ​ໄກ​ຮອດ40-48 ຫົວໜ່ວຍ​ດາ­ຣາ­ສາດ. ວົງ​ແຖບ​ດັ່ງກ່າວ​ນີ້­ນັກ​ດາ­ຣາ­ສາດ​ພັນ​ລະ­​ນາ​ວ່າ ມັນ­ອາດ​ມີ​ຮູບ​ຮ່າງ­ກົມ​ມົນຄ້າຍ­ຄື​ເປັນ​ວົງ​ຂອບ​ຢາງ​ດູມ​ລົດ­ຍົນ. ວົງ​ແຖບ​ກິບ​ເປີ​ອື່ນໆ­ ມີ​ລັກສະ­ນະ­​ເປັນ​ແຜ່ນ​ຈານ­ອັນ​ປະ­ກອບ​ດ້ວຍ​ວັດ­ຖຸ​ກະ­​ແຈກ​ກະ­ຈາຍ​ຕາມ​ພື້ນ​ແຜ່ນ​ດັ່ງກ່າວ ຊຶ່ງ​ວັດ­ຖຸດັ່ງກ່າວ​ ມັກ​ຮ້ອງ​ຊື່​ຮວມ­ກັນ​ວ່າ ພວກ​ວັດ​ຖຸຢູ່​ຖັດ­ຈາກ​ດາວ​ເກດ​ໄປ Trans-Neptunian Objects. 

ບາງ​ຢ່າງ​ກ່ຽວ​ກັບ​ວົງ​ແຫວນ​ກິບ​ເປີ. 
ວົງ​ແຫວນ​ກິບ​ເປີ ສາມາດ​ບັນ­ຈຸ​ວັດ​ຖຸອະ­ວະ­​ກາດ​ປະ­ມານ​ຫຼາຍກ່­ວາ​ນຶ່ງ​ແສນ​ໜ່ວຍ ທີ່​ເປັນ​ລັກສະ­ນະ­​ເຢັນ​ກະ­ດ້າງ ຕັ້ງ​ແຕ່​ຂະ­ໜາດ​ເປັນ ຊິ້ນ​ເປັນ​ກ້ອນ​​ໃຫຍ່ 100km. ນັກ​ດາ­ຣາ­ສາດ­ພາກັນ​ຕິດ­ຕາມ ​ແລະ­​ເຫັນ​ວ່າ​ໃນ​ວົງ​ແຫວນ​ກິບ​ເປີ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່­ມັນ​ມັກ​ເປັນ​ດາວຫາງ​ທີ່​ມີ​ລະ­ບົບ­ວົງ​ໂຄຈອນ​ແບບ​ອາຍຸ​ສັ້ນ ຊຶ່ງ​ມັກ​ມີ​ຮອບ​ວຽນ​ໂຄຈອນ​ປະ­ມານ 200ປີ ​ແລະ­​ໜ້ອຍ​ກ່­ວານີ້. ​ໃນ​ວົງ​ແຫວນ​ອາດ​ມີ​​ແກນ​ດາວຫາງ comet nuclei ຫຼາຍກ່­ວານຶ່ງ​ລ້ານ​ລ້ານ​ໜ່ວຍ (trillion). ບັນ­ດາ​ກ້ອນ​ວັດ​ຖຸຂະ­ໜາດ​ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ວົງ​ແຫວນ­ກິບ​ເປີ ກໍ​ໄດ້​ແກ່ ດາ​ວຍົມ Pluto, ດາວ​ກາ​ໂອ​ອາກ Quaoar, ດາວ​ເມັກ​ເມັກ Makemake, ດາວ​ໂຮ​ເມັຍ Haumea, ດາວ​ໄອຊີ​ອອນ Ixion ​ແລະ­​ດາວ ວາ­ຣຸນ­ນາ Varuna. ພວກ​ດາວ​ເຄາະ­​ແຈ້​ເຫຼົ່ານີ້­ມັນ​ຮ້ອງ​ວ່າ ພວກ​ດາວ​ເຄາະ­​ທີ່​ຖັດ­ຈາກ​ດາວ​ເກດ Trans-Neptunian Objects. 


ຍານ​ອະ­ວະ­ກາດ​ທີ່​ບິນ​ໄປ​ສຶກ­ສາ ວົງ​ແຫວນ​ກິບ​ເປີ ຊຶ່ງ​ບິນ​ຜ່ານ​ດາວ​ຍົມ​ເມື່ອ​ເດືອນ​ກໍລະ­ກົດ 2015 ຊຶ່ງ​ຮ້ອງ​ວ່າ ນິວ ຮໍຣິຊົນ New Horizons ຊຶ່ງ​ຈະ­​ໄປ​ສໍາ​ຫຼວດ­ດາວ​ຍົມ, ຊາ­ຣອນ Charon ​ແລະ­​​ເດືອນ​ໜ່ວຍ​ອື່ນໆ­​ຂອງ​ດາວ​ຍົມ ກ່ອນ​ທີ່​ມັນ​ຈະ­​ບິນ​ເຂົ້າ​ໄປ​ພື້ນ­ທີ່​ອື່ນ​ເພື່ອ​ສຶກ­ສາ​ວັດ­ຖຸ​ປະ­ກອບ​ໃນ​ວົງ​​ແຫວນ​ດັ່ງກ່າວ​ໃນ​ອະ­ນາ­ຄົດ. 
ນັກ​ດາ­ຣາ­ສາດ ​ໄດ້​ພົບ​ວ່າ ​ໂຄງ​ສ້າງ​ຂອງ​ວົງ​ແຫວນ​ກິບ​ເປີ ທີ່­ພົບ​ເຫັນ​ຢູ່​ໃນ​ດາວຣຶກໜ່ວຍ​ອື່ນໆ­ນອກ­ຈາກ​ຕາ​ເວັນ​ຂອງ​ພວກ​ເຮົາ​ແລ້ວ, ທັງ​ໝົດຢ່າງ​ໜ້ອຍ​ມີ​ເກົ້າດວງ ຊຶ່ງ​ມີ​ລັກສະ­ນະ­​ຄ້າ­ຄື​ວົງ​ແຫວນ​ກິບ​ເປີ. ກ້ອງສ່ອງ​ດາວ​ລອຍ​ຟ້າ­ຮັບ​ໂບ Hubble Space Telescope ​ໄດ້​​ຖ່າຍ​ພາຍ​ແຜ່ນ ທີ່​ເປັນ​ວົງ​ແຫວນ​ຢູ່​ອ້ອມ​ຮອບ​ດາ​ໜ່ວຍ​ທີ່​ມີ​ລະ­ຫັດ HD 138664 ຊຶ່ງ​ພົບ​ເຫັນ​ຢູ່​ໃນ​ກຸ່ມ​ດາວ ລູປັດ Lupus constellation, ​ແລະ­ HD 53143 ​ໃນ​ກຸ່ມ​ດາວ ກາ­ຣີນາ constellation Carina. 
ກ້ອນ​ນໍ້າ​ແຂງ ​ໃນ​ວົງ​ແຫວນ​ກິບ​ເປີ ​ເມື່ອ​ຄິດ​ໄລ່່່​ອາຍຸ​ການ​ຂອງ​ມັນ​ແລ້ວ ມັນ­ກໍມີອາຍຸເກົ່າແກ່ ເພາະ­ມັນ​ເກີດ​ຢູ່​ໃນ​ຊ່ວງ​ພ້ອມ​ດຽວ​ກັນ​ກັບ​ຕອນ​ທີ່​ລະ­ບົບ​ຕາ​ເວັນ​ຂອງ​ພວກ​ເຮົາ​ກໍາ­ລັງ​ເກີດ ມັນ​ຖື​ເປັນ​ສິ່ງ­ທີ່​ບອກ​ວ່າ ມັນ​ເປັນ​ໝອກ​ເພີງ​ໃນ​ຊ່ວງ​ທໍາ​ອິດ­ຂອງ​ການ​ເກີດ​ລະ­ບົບ​ຕາ​ເວັນ​ຂອງ​ພວກ​ເຮົາ. 

.....................................................................................................................................................................................

ທີ່ມາ: ໃບລານ